From Azerbaijan to Anatolia
The Conception of ‘Alī b. Abī Ṭālib in the Khalwatī Tradition as the Master of the Chain of Sainthood
Keywords:
Khalwatiyya, Imam ʿAlī, Seyyid Yahyā al-Şīrvānī, Anatolian Sufism, SainthoodAbstract
This article provides a systematic comparative analysis of Khalwatī devotion to ‘Alī b. Abī Ṭālib (d. 40/661), showing how the order developed a distinctive and sustained model of Ahl al-Bayt veneration within Sunni Sufism. In Khalwatī discourse, ‘Alī appears not only as the fourth caliph but as a supreme spiritual figure: the gateway to esoteric knowledge, the exemplar of futuwwah ethics, and a central authority in Sufi chains of transmission, endowed with divine secrets and an enduring spiritual legacy. The study compares the image of ‘Alī in the writings of Sayyid Yaḥyā Shirvānī (d. 870/1466), the second master of the Khalwatiyyah, with Anatolian Khalwatī texts produced between 1550 and 1800. Read against the backdrop of Ottoman-Safavid confessional polarization, it examines how Anatolian Khalwatīs mobilized ‘Alī’s authority to claim spiritual legitimacy. While centred on the Khalwatiyyah, the article also situates its argument within the wider Ottoman Sufi landscape by noting comparable Sunni forms of Ahl al-Bayt devotion in other orders, most notably the Mawlawiyyah (and related currents such as the Malāmiyyah), during the same period. The research traces key epithets and roles ascribed to ‘Alī, “the last of the four caliphs,” “the heir of the Muhammadan truth,” “the seal of the saints,” “the guardian of the world of secrets,” “the exemplar of futuwwah,” and “the chief of Sufi chains of transmission.” The findings show a consistent spiritual perception of ‘Alī across centuries and regions, and clarify, through the Khalwatī case, the broader significance of Ahl al-Bayt devotion within Sunni Sufism.
References
Akkaya, Muhammed Veysel “An Evaluation of Hazrat Ali’s Words as a Source for Sufism in al Ghazālī’s Ihyā”, Sufiyye, 12/2024,290-314, https://doi.org/10.46231/sufiyye.1539404.
Akkaya, Muhammed Veysel, “Tasavvuf Klasiklerinde Hz. Ali’nin Şahsiyeti”, USUL, 32 (2019),71-73 s. 69 – 90, e-ISSN 2147 – 8279.
Aksu, Ali (ed.), Hz. Ali, Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Yayınları, 2020.
Albayrak, Çağdaş, Ağazāde 'Örfȋ Dȋvanı, Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009
Alparslan, Mevlüde, İbrahim Şānī Lārendevī’nin Gülşen-i Efkār Mesnevīsi, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
Avcı, Seyit “‘Ben ilim şehriyim. Ali de onun kapısıdır.’ hadisi üzerine”, Marife, 12/2004, 355 – 364, https://doi.org/10.5281/zenodo.3343501.
Baltacı, Cahid, Tasavvuf Lügatı, İstanbul: Elif Neşriyatı, 1981.
Buhārī, İmam, Sahih-i Buhārī, transl.. Mehmed Sofuoğlu, PDF, Ötüken Yayınları, t.y., https://www.hudayiyolu.org.tr/uploads/hudayiyolu.org.tr/files/sahih-i-buhari-hadis_2.pdf .
Buzpınar, Tufan, “Nakībüleşraf”, Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi, 32:322-324, İstanbul: TDV Yayınları, 2006.
Çoban, Hüveyda, Nakşī Ali Akkirmānī‘nin Esrār-Nāme İsimli Eseri, Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı, Yüksek Lisan Tezi, 2019.
Doğan, Ramadan, Bursevȋ Muhyiddin Halīfe’nin ‘İbretnāmesi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Doktora Tezi, 2011.
Eğri, Sadettin, Şühûdȋ Dȋvānı (Lavānmiu'l- Eşvāk) Gazeller (Defter-i Sālis) İnceleme- Karşılaştırmalı Metin, Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1989.
el-Aclûnī, İsmail b. Muhammed, Keşfü'l-Hafa (Halk Arasındaki Rivayetlerin İlmi Değeri), transl. Mustafa Genç, 4 Vol., İstanbul: Beka Yayıncılık, 2019.
et-Tirmizī, Īsā b. Sevre (Yezīd) Sünen-i Tirmizi Tercemesi, transl. Abdullah Parlıyan, PDF, Konya Kitapçılık,2004.
el-Hulvī, Cemāleddin el-Hulvī, Lemezāt-ı Hulviyye, transl. Mehmet Seyhan Tahşi, İstanbul: Semerkand Yayınları, 2013.
er-Rāzi, Fahruddin, Tefsir-i Kebir Mefātihu’l-Gayb, transl. Suat Yıldırım-Sadık Kılıç-Lütfullah Cebeci,23 Vol., İstanbul: Akçağ Yayınları, 1989.
eş-Şirvānī Seyyid Cemālüddīn Yahyā b. Seyyid Bahāiddīn, Esrārü’t-tālibīn, (İstanbul: İBB Atatürk Library, Osman Ergin Collection, 0218/01), fols. 1b 36a, https://katalog.ibb.gov.tr/yordam/?p=1&dil=0&alan=kunyeYazar_txt&q=%C5%9Eirvani,%20Yahya%20Celaleddin%20(%C3%B6.%20867%20H.)&demirbas=OE_Yz_000218/01.
eş-Şirvānī Seyyid Cemālüddīn Yahyā b. Seyyid Bahāiddīn, İlmu’l-ledunnī, (Çorum: Çorum Hasan Paşa İl Public Library, 2101/9), fols. 108b-116a, https://portal.yek.gov.tr/works/detail/128462.
eş-Şirvānī, Seyyid Cemālüddīn Yahyā b. Seyyid Bahāiddīn, Manzûme-i Salavāt, (Manisa: Manisa İl Halk Library, 2906/10), fols. 191b-195a, https://portal.yek.gov.tr/works/detail/102593.
eş-Şirvānī Seyyid Cemālüddīn Yahyā b. Seyyid Bahāiddīn, Şifā’ü’l-esrār, (İstanbul: Süleymāniye Library, Hacı Mahmud Efendi Collection, 2283), fols.1b-203a, https://portal.yek.gov.tr/works/detail/254454.
ez-Zemahşerī, Ebü’l-Kāsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hārizmī, Keşşaf Tefsiri, transl. Muhammed Coşkun İstanbul, 6 Vol., İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2016.
Fığlalı, Ethem Ruhi,” Ali”, Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi, 2:371-374, İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
Fığlalı, Ethem Ruhi, “Gadīr-i Hum”, Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi, 2:279-280, İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
Köprülü, Fuad, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1991.
Geçit, Mehmet Seyit “An Evaluation of the Verses Revealed about Ali”, Iğdır Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12, (2018), 78-100.
Gezici, Nuran, Menākıb-ı Sünbüliyye, Kocaeli: Kocaeli Üniversitesi, Türk Dili Edebiyatı Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Gölpınarlı, Abdülbaki, “Şeyh Seyyid Gaybi oğlu Şeyh Seyyid Hüseyn’in Fütüvvet-namesi”, İ.Ü. İktisat Fakültesi Mecmuası, 1955, 27-72.
Gülpınar, Rukiye, Şeyh Ahmed Hüsāmȋ Efendi Dȋvānı, Aksaray: Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili Edebiyatı Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
Halvetȋ, Elmalılı Vāhib Ümmȋ Dȋvān-ı İlāhiyāt, transl. Mustafa Tatcı,- Ahmet Ögke, Ankara: H Yayınları, 2012.
Hücvīrī, Ali b. Osmān Cullābī, Keşfü’l-macûb, (Hakikat Bilgisi), transl. Süleyman Uludağ, İstanbul: Dergāh Yayınları, 1982.
İbn Arabī, Muhyiddin, Fütuhat-ı Mekkiye, transl.Ekrem Demirli 18 Vol., İstanbul: Litera Yayıncılık, 2006.
İbn Kesir, Ebu’l-Fida İsmail, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, transl. Bekir Karlıağa- Bedrettin Çetiner, 16 Vol., İstanbul: Çağrı Yayınları, 2008.
Kāşānȋ, Abdülrezzak, Tasavvuf Sözlüğü, transl.: Ekrem Demirli, İstanbul: İz Yayıncılık, 2000.
Konuk, Ahmed Avni, Mesnevī-i Şerīf Şerhi, 13 Vol., İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2. Ed., 2006.
Kuloğlu Şeyh Hacı İlyas, Bāğ-ı Behişt, thk. Bünyamin Taş, Aksaray, Gece Kitaplığı, 2015.
Kur’ān-ı Kerīm Meāli, transl. Halil Altuntaş- Muzaffer Şahin, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 12.Ed., 2009.
Kurşun, İlāhe M., Ehl-i Beyt Muhabbetinde Sünnīlik ile Şiīliği Birbirine Yaklaştıran Bir Sûfī ve Tasavvufī Görüşleri, İstanbul: Buhara Yayınları, 2025.
Müslim el-Kuşeyrī, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccāc, Sahih-i Muslim ve Tercemesi, transl.. Mehmed Sofuoğlu, 8 Vol., İstanbul: İrfan Yayımcılık ve Ticaret, t.y..
Nizāmoğlu, Seyyid Seyfullah, Seyyid Seyfullah Külliyatı I, İstanbul: Revak Kitabevi, 2014.
Öngören, Reşat, “Lemezāt”, Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi, 27:136-137, Ankara, TDV Yayınları, 2003.
Öz, Mustafa” Zülfikar”, Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi,44:553-554, İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
Özkan, Firdevs, Çavdaroğlu Müftī Dervīş’in Dīvān-ı Münacat’ı Üzerine Bir İnceleme, Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, 2008.
Pala, İskender, Ansiklopedik Divān Şiiri Sözlüğü, İstanbul: Kapı Yayınları, 2008.
Saffet Sancaklı, “Hadisler Bağlamında Hz. Peygamber'in Hz. Ali ile Olan İlişkilerinin Önemi ve Analizi” Ulusal Hz. Ali sempozyumu, İzmir, 2009.
Sarı, Mehmet, Askerī Muhammed Hayatı, Eserleri, Edebī Kişiliği, Dīvānının Tenkitli Metni, Afyon: Kocatepe Üniversitesi Yayınları, 2007.
Serrāc Tûsī, Ebû Nasr, el-Lüma’ (İslam Tasavvufu), transl.Hasan Kāmil Yılmaz, İstanbul: Erkam Yayınları, 2000.
Sivāsī, Şemseddin, Menākıb-ı Çehār-yār-ı Güzīn, transl. Mehmet Arslan, Sivas: Sivas Belediyesi Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, 2017.
Süyûtī, İmam, el- Cami’us Sağir min Ahadisil Beşirin Nezir, transl. Hüseyin Yıldız, Hasan Yıldız, Zekeriya Yıldız, 7 Vol., İstanbul, Ocak Yayıncılık, 2013.
Sühreverdī, Şihābüddīn, Avārifü’l-Maārif (Gerçek Tasavvuf), transl. Dilāver Selvi, İstanbul: Semerkand,2010.
Şirvānī, Yahyā, Bakü’den Anadolu’ya Yansıyan Işık, transl. Hasan Almaz Ankara: Bizim Büro Basım Yayınevi, 2007.
Tatcı, Mustafa Tatcı, Üsküdarlı Mehmed Nasûhi Halveti, İstanbul: H Yayınları, 2019.
Tirmizī, Hakīm, Hakīm Tirmizī ve Tasavvuf Anlayışı, transl. Salih Çift İstanbul: İnsan Yayınları, 2008.
Tosun, Necdet, “Silsile”, Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi, 37:206-207, İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Uludağ, Süleyman, “Fütüvvet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi ,13:259-261, İstanbul: TDV Yayınları, 1989.
Uludağ, Süleyman, “Velī”, Türkiye Diyanet Vakfı İslām Ansiklopedisi, 18: 25-28, İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
Uludağ, Süleyman, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2001.
Uzun, Savaş, Ünsī Hasan Efendi, Hayatı Eserleri, Dönemi ve Dīvānı’nın Tenkidli Metni, (Niğde: Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili Edebiyatı Anabilim Dalı, Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2003.
Üçüncü, Kemal, Cemāleddin Uşşākī Dīvānı, Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Halk Edebiyatı, Yüksek Lisans Tezi, 1998.
Ümmī Sinan, Ümmī Sinan Dīvānı, transl. A. Azmi Bilgin, Ankara: Millī Eğitim Bakanlığı, 2017.
Yazıcı, Gülgün Erişen Yazıcı, Edirneli Kāmī ve Dȋvānı, Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürlüğü, 2017.
Zarīfī, Hasan, Hasan-ı Zarīfī'nin Mesnevī Serhi, Kāsifu'l-Esrār ve Matla'u'l-Envār, transl.. İbrahim Kunt, Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Publication of material in the journal means that the author assigns copyright to Islamic Studies including the rights to electronic publishing. This is, inter alia, to ensure the efficient handling of requests from third parties to reproduce articles as well as to enable wide dissemination of the published material. Authors may, however, use their material in other publications acknowledging Islamic Studies as the original place of publication. Requests by third parties for permission to reprint should be addressed to the Editor, Islamic Studies.