From Azerbaijan to Anatolia
The Conception of ‘Alī b. Abī Ṭālib in the Khalwatī Tradition as the Master of the Chain of Sainthood
DOI:
https://doi.org/10.52541/isiri.v65i1.7283Abstract
This article provides a systematic comparative analysis of Khalwatī devotion to ‘Alī b. Abī Ṭālib (d. 40/661), showing how the order developed a distinctive and sustained model of Ahl al-Bayt veneration within Sunni Sufism. In Khalwatī discourse, ‘Alī appears not only as the fourth caliph but as a supreme spiritual figure: the gateway to esoteric knowledge, the exemplar of futuwwah ethics, and a central authority in Sufi chains of transmission, endowed with divine secrets and an enduring spiritual legacy. The study compares the image of ‘Alī in the writings of Sayyid Yaḥyā Shirvānī (d. 870/1466), the second master of the Khalwatiyyah, with Anatolian Khalwatī texts produced between 1550 and 1800. Read against the backdrop of Ottoman–Safavid confessional polarization, it examines how Anatolian Khalwatīs mobilized ‘Alī’s authority to claim spiritual legitimacy. While centred on the Khalwatiyyah, the article also situates its argument within the wider Ottoman Sufi landscape by noting comparable Sunni forms of Ahl al-Bayt devotion in other orders, most notably the Mawlawiyyah (and related currents such as the Malāmiyyah), during the same period. The research traces key epithets and roles ascribed to ‘Alī, “the last of the four caliphs,” “the heir of the Muhammadan truth,” “the seal of the saints,” “the guardian of the world of secrets,” “the exemplar of futuwwah,” and “the chief of Sufi chains of transmission.” The findings show a consistent spiritual perception of ‘Alī across centuries and regions, and clarify, through the Khalwatī case, the broader significance of Ahl al-Bayt devotion within Sunni Sufism.
References
Açar, Bedriye Gülayv. “Salāhaddīn-i Uşşākī’nin Türkçe Dīvānı ve İncelemesi.” Master’s thesis, Istanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Istanbul, 2012.
Akkaya, Muhammed Veysel. “An Evaluation of Hazrat Ali’s Words as a Source for Sufism in al Ghazālī’s Ihyā.” Sufiyye 17 (2024).
Akkaya, Veysel. “Tasavvuf Klasiklerinde Hz. ‘Alī’nin Şahsiyeti,” USUL 32 (2019): 71-73.
Aksu, Ali. ‘Alī. Sivas: Cumhuriyet Universitesi, Yayınları, 2020.
Albayrak, Çağdaş. “Ağazāde 'Örfȋ Dȋvanı.” Master’s thesis, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne, 2009.
Alparslan, Mevlüde. “İbrahim Şānī Lārendevī’nin Gülşen-i Efkār Mesnevīsi.” Master’s thesis, Dokuz Eylül Üniversitesi, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, İzmir, 2007.
Al-Tirmidhī, Muḥammad b. Īsā. Sunan.
Altuntaş, Halil, and Muzaffer Şahin, trans. Kur’ān-ı Kerīm Meāli. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2009.
Avcı, Seyit. “On the Hadith That ‘I Am the City of Science and Ali Is Its Door.’” Marife 4, no. 3 (2004).
Buzpınar, Tufan. “Nakībüleşraf.” In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 32:322. Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 2006.
Çıpan, Mustafa. “Fasîh Ahmed Dede: Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Dîvânı'nın Tenkidli Metni.” PhD diss., Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Konya, 1991.
Clayer, Nathalie. Mystiques, état et société: Les Halvetis dans l’aire balkanique de la fin du XVe siècle à nos jours. Leiden: Brill, 1994.
Çoban, Hüveyda. “Nakşī Ali Akkirmānī‘nin Esrār-Nāme İsimli Eseri.” Master’s thesis, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı, Konya, 2019.
Cullābī, Hücvīrī, ‘Alī b. Osmān. Keşfü’l-macüb (Hakikat Bilgisi). Translated by Süleyman Uludağ. Istanbul: Dergāh Yayınları, 1982.
Curry, John J. The Transformation of Muslim Mystical Thought in the Ottoman Empire: The Rise of the Halveti Order, 1350–1650. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2010.
Doğan, Ramadan. “Bursevȋ Muhyiddin Halīfe’nin ‘İbretnāmesi.” PhD diss., İstanbul Üniversitesi, Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Istanbul, 2011.
Eğri, Sadettin. “Şühüdȋ Dȋvānı (Lavānmiu’l- Eşvāk) Gazeller (Defter-i Sālis) İnceleme- Karşılaştırmalı Metin.” Master’s thesis, Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, 1989.
El-Aclünī, İsmail b. Muhammed. Keşfü'l-Hafa (Halk Arasındaki Rivayetlerin İlmi Değeri). Translated Muṣṭafā Genç. Istanbul: Beka Yayıncılık, 2019.
El-Hulvī, Cemāleddin. Lemezāt-ı Hulviyye. Translated by Mehmet Seyhan Tahşi. Istanbul: Semerkand Yayınları, 2013.
El-Süyütī, İmam. Cami’us Sağir min Ahadisil Beşirin Nezir. Translated by Hüseyin Yıldız, Ḥasan Yıldız, and Zekeriya Yıldız. Istanbul: Ocak Yayıncılık, 2013.
Er-Rāzi, Fahruddīn. Tefsir-i Kebir Mefātihu’l-Gayb. Translated by Suat Yıldırım, Sadık Kılıç, and Lütfullah Cebeci. Istanbul: Akçağ Yayınları, 1989.
Eş-Şirvānī, Seyyid Celāleddin Yahyā b. Bahāeddīn. “Şifāü’l-esrār.” Istanbul: Süleymāniye Library, Hacı Mahmud Efendi Collection, 2283.
Eş-Şirvānī, Seyyid Cemālüddīn Yahyā b. Seyyid Bahāiddīn. “Esrārü’t-tālibīn.” İBB Atatürk Library, Osman Ergin Collection, 0218/01.
Eş-Şirvānī, Seyyid Cemālüddīn Yahyā b. Seyyid Bahāiddīn. “İlmu’l-ledunnī.” Çorum: Ḥasan Paşa İl Public Library.
Eş-Şirvānī, Seyyid Cemālüddīn Yahyā b. Seyyid Bahāiddīn. “Manzüme-i Salavāt.” Manisa: Manisa İl Public Library, 2906/10.
Ez-Zemahşerī, Mahmüd b. Ömer b. Muhammed el-Hārizmī. Keşşaf Tefsiri. Translated by Muhammed Coşkun. Istanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2017.
Fığlalı, Ethem Ruhi. “Ali.” In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 2:371-74. Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 1989.
Fığlalı, Ethem Ruhi. “Gadīr-i Hum.” In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 13:279. Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 1996.
Geçit, Mehmet Seyid. “An Evaluation of the Verses Revealed about ‘Alī.” Iğdır Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi 12 (2018): 78-100.
Gezici, Nuran. “Menākıb-ī Sünbüliyye (İnceleme-Metin).” Master’s thesis, Türk Dili Edebiyatı Bilim Dalı, Kocaeli Üniversitesi, 2019.
Gölpınarlı, Abdülbaki. “Şeyh Seyyid Gaybi oğlu Şeyh Seyyid Hüseyn’in Fütüvvet-namesi.” İ.Ü. İktisat Fakültesi Mecmuası 17, nos. 1-4 (1955).
Gülpınar, Rukiye. “Aḥmad Hüsāmȋ Efendi Dīvānı.” Master’s thesis, Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili Edebiyatı Anabilim Dalı, Aksaray, 2019.
Gültaş, Serhat. “Sarı Abdullah Efendi’nin Hayatı Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri.” Master’s thesis, Uludağ Üniversitesi, 2014.
Halvetȋ, Elmalılı Vāhib Ümmȋ. Dȋvān-ı İlāhiyāt, translated by Muṣṭafā Tatcı and Ahmet Ögke. Ankara: H Yayınları, 2012.
Hodgson, Marshall G. S. The Venture of Islam: Conscience and History in a World Civilization. Chicago: University of Chicago Press, 1974.
Horata, Osman. Esrâr Dede Dîvânı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2019.
İbn Arabī, Muhyiddin. Fütuhat-ı Mekkiye. Translated by Ekrem Demirli. Istanbul: Litera Yayıncılık, 2006.
İbn Kesir, İsmail. Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri. Translated by Bekir Karlıağa and Bedrettin Çetiner. 16 vols. Istanbul: Çağrı Yayınları, 2008.
İlyas, Kuloğlu Şeyh Hacı. Bāğ-ı Behişt, trans. Bünyamin Taş. Aksaray: Gece Kitaplığı, 2015.
Karataş, Hasan. “The Ottomanization of the Halveti Sufi Order: A Political Story Revisited.” Journal of the Ottoman and Turkish Studies Association 1, nos. 1-2 (2014): 71-95.
Kāşānȋ, Abdülrezzak. Tasavvuf Sözlüğü. Translated by Ekrem Demirli. Istanbul: İz Yayıncılık, 2000.
Konuk, Aḥmad Avni. Mesnevī-i Şerīf Şerhi. Istanbul: Kitabevi Yayınları, 2006.
Köprülü, Fuad. Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1991.
Krstić, Tijana. “Illuminated by the Light of Islam and the Glory of the Ottoman Sultanate: Self-Narratives of Conversion to Islam in the Age of Confessionalization.” Comparative Studies in Society and History 51, no. 1 (2009): 35-63.
Kurşun, İlāhe M. Ehl-i Beyt Muhabbetinde Sünnīlik ile Şiīliği Birbirine Yaklaştıran Bir Süfī ve Tasavvufī Görüşleri. Istanbul: Buhara Yayınları, 2025.
Kurşun, İlāhe M., and Reşat Öngören. “Between Sunnism and Shiism: The Sufi Path in the Reverence for the Ahl Al-Bayt (The Case of Sayyid Yaḥyā Shirvānī).” Islamic Studies 64, no. 1 (2025): 9-36. https://doi.org/10.52541/isiri.v64i1.6712.
Muslim b. al-Ḥajjāj, Ṣaḥīḥ.
Nizamoğlu, Seyyid. Seyyid Seyfullah Küllüyatı I. Istanbul: Revak Yayınları, 2014.
Öngören, Reşāt. “Lemezāt.” In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27:136. Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 2019.
Öz, Muṣṭafā. “Zülfikār.” In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 2013.
Özkan, Firdevs. “Çavdaroğlu Müftī Dervīş’in Dīvān-ı Münacat’ı Üzerine Bir İnceleme.” Master’s thesis, Dumlupınar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı, Kütahya, 2008.
Pala, İskender. Ansiklopedik Divān Şiiri Sözlüğü. Istanbul: Kapı Yayınları, 2008.
Sancaklı, Saffet. “Hadisler Bağlamında Hz. Peygamber’in Hz. Ali ile Olan İlişkilerinin Önemi ve Analizi.” A paper presented at Ulusal Hz. Ali sempozyumu, Izmir, 2009.
Sarı, Mehmet. “Sabûhî Ahmed Dede: Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Türkçe Dîvânı'nın Tenkidli Metni.” PhD diss., Gazi Üniversitesi, Ankara, 1992.
Sinan, Ümmī. Ümmī Sinan Dīvānı. Translated by A. Azmi Bilgin. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı, 2017.
Şīrvānī, Yaḥyā. Bakü’den Anadolu’ya Yansıyan Işık. Translated by Ḥasan Almaz. Ankara: Bizim Büro Basım Yayınevi, 2007.
Sivāsī, Şemseddīn. Menākıb-ı Çehār-yār-ı Güzīn. Translated by Mehmet Arslan. Sivas: Sivas Belediyesi Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü, 2017.
Sühreverdī, Şihābüddīn. Avārifü’l-Maārif (Gerçek Tasavvuf). Translated by Dilāver Selvi. Istanbul: Semerkand, 2010.
Terzioğlu, Derin. “18. Confessional Ambiguity in the Age of Confession-Building: Philo-Alidism, Sufism and Sunni Islam in the Ottoman Empire, 1400–1700.” In Entangled Confessionalizations? Dialogic Perspectives on the Politics of Piety and Community Building in the Ottoman Empire, 15th-18th Centuries, edited by Tijana Krstić and Derin Terzioğlu, 563-624. Piscataway: Gorgias Press, 2022. https://doi.org/10.31826/9781463243586-021.
Tirmizī, Hakīm. Hakīm Tirmizī ve Tasavvuf Anlayışı. Translated by Salih Çift. Istanbul: İnsan Yayınları, 2008.
Tosun, Necdet. “Silsile.” In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 37:206. Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 2019.
Tüsī, Ebü Nasr Serrāc. El-Lüma’ (İslam Tasavvufu). Translated by Ḥasan Kāmil Yılmaz. Istanbul: Erkam Yayınları, 2000.
Üçüncü, Kemal. “Cemāleddin Uşşākī Dīvānı.” Master’s thesis, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Halk Edebiyatı, Çanakkale, 1998.
Uludağ, Süleyman. “Fütüvvet.” In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 13:259. Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 1989.
Uludağ, Süleyman. “Velī.” In Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 18:25-28. Istanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 2009.
Uzun, Savaş. “Ünsī Ḥasan Efendi, Hayatı Eserleri, Dönemi ve Dīvānı’nın Tenkidli Metni.” Master’s thesis, Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili Edebiyatı Anabilim Dalı, Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, 2003.
Yazıcı, Gülgün Erişen. Edirneli Kāmī ve Dȋvānı. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayınlar Genel Müdürlüğü, 2017.
Zarīfī, Ḥasan-ı. Ḥasan-ı Zarīfī’nin Mesnevī Serhi, Kāsifu’l-Esrār ve Matla’u’l-Envār. Translated by İbrahim Kunt. Konya: Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Publication of material in the journal means that the author assigns copyright to Islamic Studies including the rights to electronic publishing. This is, inter alia, to ensure the efficient handling of requests from third parties to reproduce articles as well as to enable wide dissemination of the published material. Authors may, however, use their material in other publications acknowledging Islamic Studies as the original place of publication. Requests by third parties for permission to reprint should be addressed to the Editor, Islamic Studies.
.jpg)
